Andrzej Cedzyński
http://www.astrogeneza.wordpress.com

Mul.Apin jako źródło wiedzy astrologicznej w starożytnym Babilonie

Jednym z najstarszych źródeł wiedzy astrologicznej i astronomicznej jest babilońskie kompendium Mul.Apin. Co oznacza nazwa Mul.Apin? Babilończycy mieli zwyczaj nadawania swoim dziełom nazwę, która była jednocześnie początkiem tekstu. W dosłownym tłumaczeniu Mul.Apin oznacza „Gwiazdy Pługa”. Chodzi tutaj o gwiazdozbiór Wielkiej Niedźwiedzicy i jej siedem najjaśniejszych gwiazd. W tradycji wczesnego Babilonu używano także innej nazwy –  „Każda z Trzech Gwiazd”. Mul.Apin jest datowany na rok 1000 p.n.e.[1] Astrofizyk Bradley Schaefer[2] na podstawie badań astronomicznych wyliczył, że Mul.Apin powstało około 1370 r. p.n.e. w regionie Assur. Jak wskazują badania archeologiczne, pismo w rejonie Międzyrzecza powstało już około 3500 r. p.n.e. Babilończycy często określali gwiazdy jako „pismo nieba” i starali się owe pismo niebiańskie rozszyfrować.

Fot. 1. Mul.Apin (egzemplarz z 686 r. pn.e.) z British Museum

Najstarszy zachowany egzemplarz Mul.Apin pochodzi z roku 686 p.n.e. Jednym z egzemplarzy posługiwał się sam Eudoksos z Knidos, grecki astronom żyjący w pierwszej połowie IV wieku p.n.e. Eudoksos stworzył teoretyczny model 27 sfer, poruszających się z różnymi prędkościami, do wyjaśnienia ruchu Ziemi, gwiazd, Słońca, Księżyca, Merkurego, Wenus, Marsa, Jowisza i Saturna. Jako załącznik przedstawiam krótki artykuł[3], w którym wyjaśniono pochodzenie Mul.Apin.

Mul.Apin zawiera listę 66 gwiazd i konstelacji, a także pozwala zorientować się, co do wschodu, zachodu i kulminacji gwiazd. Jest bardzo dobrze zaplanowanym poradnikiem dla wszystkich astronomów i astrologów. W owym okresie rozróżnienie na astronoma i astrologa nie miało miejsca, jak już powiedziałem wcześniej, Babilończycy po prostu próbowali odczytać przekaz zawarty w tajemniczym rysunku gwiazd na niebie.

Fenomen szerokiej wiedzy starożytnych mieszkańców Międzyrzecza[4] na temat nieba budzi podziw do dzisiaj. Jeszcze starszy tekst astrologiczny Enuma Anu Enlil[5] (datowany na okres 1651-1157 p.n.e., a prototyp tego tekstu jest straszy o dodatkowe 300 lat!) zawiera nie tylko podstawową wiedzę na temat astronomii, ale również szereg omenów (przepowiedni) astrologicznych. Wiedza ówczesna pochodząca z rejonu Międzyrzecza przewyższała zdecydowanie wiedzę matematyków i astronomów greckich. Bez Enuma Anu Enlil i Mul. Apin nie byłoby prac Hipparcha, Eudoksosa czy Klaudiusza Ptolemusza. O wypływie nauki Bablionu na naukę grecką (świata antycznego, który jest podwaliną naszej europejskiej kultury) świadczy np. Seneka, który opisuje wizytę uczonych z Babilonu w Grecji z powodu pogrzebu Platona[6]. Strabon w I w. p.n.e. opowiada o matematykach i astronomach mieszkających w Uruk, Niniwie, i Babilonie. Świątynia Esagila, wspominana przez Herodota w V w. p.n.e., była centrum badań astronomicznych aż do I wieku n.e.

Mówiąc o zachowanych zabytkach astrologicznej literatury Międzyrzecza, nie sposób zapomnieć o cylindrze Gudei[7] datowanym na rok 2000 p.n.e. (wykonany po śmierci Gudei). Gudea był cenionym władcą. Budował liczne świątynie, w tym tzw. Eninnu, czyli „dom pięćdziesięciu bogów”, poświęconą bogu Ningirsu. Dwa cylindry Gudei opowiadają o budowie tejże świątyni, są to najwcześniejsze znane tak obszerne teksty sumeryjskie.

Fot. 2. Cylinder Gudei (wysokość ok. 1 m)

Obserwacje nieba, oraz wynikające z nich omeny czy przepowiednie astrologiczne, związane były z losem państwa i króla. Współczesny astrolog powiedział by, że była to astrologia mundalna lub astrometeorologia.

Wracając do Mul.Apin, tekst jest zawarty na dwóch tabliczkach, ale prawdopodobnie były to trzy tabliczki. Na tabliczce nr 1 zapisano istotne informacje wyjaśniające konstrukcję babilońskiej mapy nieba, położenie gwiazd i gwiazdozbiorów z wytłumaczeniem ich relacji względem siebie i kalendarza. Każda z tabliczek zawiera 4 sekcje po 50 linii[8]. Tabliczka nr 1 ma sześć wyraźnych rozdziałów, w których znalazły się następujące informacje:

  1. Opis najważniejszych gwiazd i konstelacji: 33 gwiazdy i konstelacje północnej ścieżki boga Enlila, 23 z równikowej ścieżki boga Anu i 15 z południowej ścieżki boga Ea,
  2. Wschody 34 gwiazd i konstelacji związane z 360-dniowym kalendarzem (lunarno-solarnym)[9],
  3. Lista gwiazd i konstelacji, które wschodzą i zachodzą w tym samym czasie,
  4. Liczba dni pomiędzy wschodami różnych gwiazd i konstelacji,
  5. Lista gwiazd i konstelacji, które wschodzą i kulminują w tym samym czasie,
  6. Lista gwiazd na ścieżce Księżyca.

Druga tabliczka zwiera bardziej interesujące informacje związane z metodami prognostyki astrologicznej opartej na ruchu Słońca, Księżyca i planet. Zawiera również informacje o tym, jak regulować „idealny” kalendarz. Są tutaj również podane astrologiczne omeny, cztery podstawowe gwiazdy przypisane podstawowym wiatrom oraz podstawowe elementy astronomii. Zakończenie  tabliczki nr 2 sugeruje istnienie trzeciej tabliczki (niestety nieodkrytej), na której prawdopodobnie znajdowały się przepowiednie związane z konkretnymi gwiazdami.

———–

Koniec cz.1

W następnym odcinku będę prezentował pierwsze polskie tłumaczenie Mul.Apin

O babilońskim niebie i mapach mówię także w wątku: Asyryjska mapa nieba – https://astrogeneza.wordpress.com/2010/05/30/asyryjska-mapa-nieba/


[1] John H. Rogers, „Origins of the ancient constellations: I. The Mesopotamian traditions„, Journal of the British Astronomical Association 108 (1998) 9–28

[2]Astronomer traces Zodiac’s time and place of birth„. The Inquirer. 4 June 2007

[3] Mul.Apin  an astronomical compendium in Cuneiform by Hermann Hunger and David Pingree. Published 1989. Open Library

[4] Mesopotamia – od greckiego „mezo” – między, „potamoi” – rzeki

[5] Polski tytuł brzmiałby „Kiedy bogowie Anu i Enlil…”  (tłumaczenie własne). Tekst Enuma Anu Enlil będzie tematem kolejnego artykułu ze względu na swoją doniosłość i rolę, jaką odegrał dla astrologii.

[6] Seneka, Listy. List nr 58.

[7] Gudea („Powołany”) – sumeryjski władca Lagasz panujący w latach ok. 2141-2122 lub też według innej chronologii (Albrighta-Corneliusa) ok. 2050-2000 p.n.e.

[8] Opis dotyczy egzemplarza z 686 r. p.n.e. pokazanego na fot.1

[9] Kalendarz składał się z 12 „idealnych” miesięcy po 30 dni, okazjonalnie dodawano 13 miesiąc. W tym układzie przesilenie następowało 15-ego dnia pierwszego i siódmego miesiąca, a równonoc – 15-ego dnia czwartego i dziesiątego miesiąca. Babilończykom zawdzięczamy również 7-dniowy tydzień i nazwy dni pochodzące od nazw planet (bóstw)